„Ef
ég skyldi einhverntíma komast í vandræði
þá vildi ég vera meðal ítala.“
- Halldór Laxness.
Lestu meira um hvernig íslensk skáld hafa
ort og skrifað
um Ítali og Ítalíu.
UMSAGNIR
„Við
erum búin að vísa mörgum í
hús til ykkar því af þeim vefjum
ítölskum sem við skoðum þá
held ég að ykkar geri betur en flestir að
vísa til vegar á Ítalíu og
ekki síst í Róm.“
„...hagnýtur
og
hentugur vefur sem fær nánast fullt hús
stiga út á upplýsingagildið
og skemmtilegheitin ...“
„Við
prentuðum út margar síður af þessum
snilldarvef og notuðum sem biblíu á
10 daga ferðalagi okkar um Róm.“
Viðtal við ítalska söguprófessorinn Luciano Canfora sem kennir við háskólann í Bari á Ítalíu og hefur meðal annnars skrifað merka ævisögu um sjálfan Júlíus Sesar. Hér skautar Canfora yfir sögu rómverska heimsveldisins og heldur því meðal annars fram að arfur Sesars lifi góðu lífi enn þann dag í dag, jafnvel í vestrænum lýðræðisríkjum ...
Júlíus Sesar og uppgangur Rómaveldis sem upphaf Evrópu nútímans... Það er hugmyndin sem þú varpar fram í afar vandaðri ævisögu harðstjórans. Er ekki nokkuð djarft að lýsa Júlíusi Sesari sem fyrsta Evrópubúanum?
Þýski sagnfræðingurinn Droysen setti fram þessa djörfu samlíkingu: rétt eins og Alexander mikli lagði grunninn að grískri menningu á sjöttu öld fyrir Krist með því að sameina Grikkland og austurlönd nær, þá lagði Júlíus Sesar grunninn að evrópskri menningu með því að blanda saman suðurevrópska og keltneska heiminum. Það sem Alexander mikli gerði fyrir austurhluta álfunnar gerði Sesar fyrir vesturhlutann, sem á því rætur sínar að rekja til þess að Rómverjar lögðu þennan hluta heimsins undir sig... En á þessu er hins vegar einn grundvallarmunur: Sesar skildi eftir sig blóðuga slóð, hann barði niður þá siðmenningu sem var fyrir á staðnum með því hreinlega að fremja þjóðarmorð og hugsun hans var ekki sú að breiða út latneska menningu, heldur að fullnægja eigin framagirni.
Var ætlun Rómverjanna semsagt ekki sú að mynda sameinaða Evrópu undir þeirra stjórn? Þó voru landvinningarnir komnir vel á veg frá því í púnversku stríðunum?
„Pax romana, það var stríð!“
Stöldrum aðeins við! Við höfum alltaf tilhneigingu til að líta svo á að framrás mannkynssögunnar sé óhjákvæmileg, rétt eins og aðeins ein leið, sú leið sem við þekkjum, hafi verið fær. Ef við grípum nú aðeins til “tilgátusögunnar” og ímyndum okkur til dæmis að Hannibal hafi unnið sigur gegn Scipioni, þá hefði orðið til grískt heimsveldi á Suður-Ítalíu og Afríku... Nei, það átti ekki fyrir Suður-Evrópu að liggja að verða rómversk. Ég minni á það að “Evrópa” er grískt orð: Herodotus talar raunar um það sem afar takmarkaða heild. Rómverjar líta svo á að Evrópa sé Ítalía og lönd hennar, það er allt og sumt. Hin rómverska Evrópa er hugmynd sagnfræðings, form sem varð til eftirá. Sesar var alls ekki fyrst og fremst að hugsa um þau mál. Hann leit svo á að landvinningar væru leið til að útvega sér fleiri herfylki og efla þannig raunverulegt vald Rómar enn frekar. Þetta var því umfram allt tæki til að reka innanlandspólitík og á sama tíma leið til að umbuna hermönnum hans, komast yfir gull og þræla ...
Hvort sem það átti fyrir Evrópu að liggja eða ekki, hvort sem það var viljandi eða ekki, þá verður þessi rómverska Evrópa til í Gallastríðunum, sem að þínum dómi er mjög mikilvægt skref vegna þess að með þeim hefjast landvinningar Rómverja í vestri.
Já, þar með er endanlega búið að klippa hinn keltneks-germanska heim í tvennt, og gerir Keltana að menningu sem er í jaðri hins latneska heims. Júlíus Sesar fylgir þeirri stefnu að deila og drottna, etja þjóðum saman. Í kjölfarið koma átta stanslaus stríð, heimsvaldastríð. Takítus rekur sögu stríðanna í Brittaníu og útskýrir rómversku heimsvaldastefnuna á mjög sannfærandi hátt. Í sama streng tekur Salluste í Sögum, aðalverki sínu, sem er því miður að mestu leyti glatað... Hernaðarþátturinn var grundvallaratriði: Rómverjar bjuggu yfir afar háþróaðri hernaðatækni sem- og þannig er það ævinlega í mannkynssögunni – veitir ekki bara færi á að verða sigurvegari, heldu líka siðvæðari. Það eru svo síðari tíma menn sem réttlæta það ofbeldi sem landvinningamenn höfðu beitt.
Í þessu sambandi notar þú hugtakið „svarta bók Gallastríðanna“ og þú minnist á þjóðarmorð 1,2 milljóna fórnarlamba, sem er gríðamikið fyrir styrjöld sem er háð svona í návígi ... Þetta er langt frá þeirri helgimynd sem Sesar dregur upp af sjálfum sér í Gallastríðunum.
„Júlíus Sesar fylgir þeirri stefnu að deila og drottna, etja þjóðum saman.“
Já. Plinius gamli, sem nefnir þessa tölu í Náttúrsögu sinni, bætir við: “Ég get ekki nefnt sem afrek í þessu sambandi voðalega gjörð gegn mannkyninu sem þessa.” Plútark talar um eina milljón fórnarlamba og eina milljón fanga. Talið er að þriðjungi Galla hafi verið útrýmt, sem veitir manni leyfi til að nota orðið “þjóðarmorð”. Appien ræðir um að 400.000 manns hafi fallið einungis í herferðinni gegn Úsipetum og Tenkterum árið 55 f. Kr. í Xanten, milli Mósel og Rínar, boðaði Sesar til friðarfundar með germönsku höfðingjunum, handtók þá og sendi svo hersveitir sínar til að brytja karla, konur og börn í spað. Þjóðinni var algerlega útrýmt. Þessi hryllingur varð til þess að Kató mótmælti í Róm – ekki af mannúðarástæðum, heldur af pólitístkum ástæðum – en þrátt fyrir það klappaði öldungadeildin í Róm Sesari lof í lófa. Hann lýsti raunar blóðbaðinu, til dæmis hvernig Belgar voru strádrepnir, með þessum einföldu orðum: “Þannig var það, að menn okkar drápu eins mikið og þeir gátu á dag án þess að lenda í hættu.” Það var á þennan hátt, með ofbeldi og þjóðarmorðum, sem Gallía og keltneski heimurinn voru innlimuð í „rómverska menningarheiminn“.
Hver er skýringin á þessari ótrúlegu villimennsku?
Fyrirmyndin að þessari herferð er þrælastríðið, sem er miðlægt í sögu rómverska lýðveldisins. Þegar þrælarnir gerðu uppreisn, voru þeir hakkaðir gersamlega í spað. Slíkt gerðist á Sikiley, upp frá árinu 135 f. Kr., þar sem hrikaleg fjöldamorð voru framin, og sama var að segja um uppreisnina frægu sem Spartakus leiddi frá 72 til 71 f. Kr. og endaði með því að þúsundir þræla voru krossfestir meðfram via Appia. Þetta var fyrirmyndin: leggja andstæðinginn algerlega í rúst. Réttlætingin byggðist á afar frumstæðu kynþáttahatri: það var ekki litið á þræla sem menn. Sama gilti um aðrar þjóðir. Það var óhugsandi að Barbarar gætu borið skynbragð á fyrirbæri eins og heiður og trúmennsku. Það sama gildi um spænsku conquistadorana, þeim fannst óhugsandi að indíánar gætu verið með sál. Það var því eðlilegt að útrýma þeim, einkum vegna þess að þannig auðgaðist rómverska heimsveldið enn meir.
Á hvaða hátt?
Ég er viss um að það voru þessi gríðarlegu rán, þessi algera upptaka auðæva landanna sem þeir lögðu undir sig, þessar milljónir gulltonna sem farið var með til Rómar, sem gerðu rómverska heimsveldinu kleift að vara svona lengi og ná því að verða svona víðfemt. Rómverska hagkefið var því gundvallað á skefjalausu arðráni sem fólst í því að strádrepa anstæðingana eða undiroka þá og ræna þá algerlega inn að skinni.
Þú kallar Sesar “lýðræðislegan harðstjóra”. Orðið harðstjóri er skiljanlegt. En lýðræðislegur?
„Lýðræði er þýðing á gríska orðinu demokratia. Rómverjum fannst það neikvætt.“
Orðið hafði ekki sömu þýðingu þá og nú er. Hvað þýðir lýðræði í borgríkjum til forna? Lýðræði er þýðing á gríska orðinu “demokratia”. Rómverjum fannst það neikvætt. Þegar þeir minnast á Aþenu, sjá þeir ekkert annað en alltof mikið frelsi. Hinir eiginlegu “rómversku borgarar”, það eru í rauninni aðalsmenn, sníkjustétt sem þrífst á gríðarlegum fjölda fólks sem ekki eru rómverskir borgarar. Sesar fer með persónuleg vald sitt eins og konungur, hann sækir vald sitt til hersins, en hann er ekki kosinn af þingmönnum. Fyrirmynd hans er hið konunglega, goðumlíka vald hinna miklu einvalda austurlanda sem eru teknir í guðatölu og hermenn hans eru hrifnari af því en gamla lýðveldinu með öllu sínu kosningastússi.
Þegar hann er einu sinni búinn að leggja Evrópu undir sig er þetta notað sem fyrirmynd. Stundum er sagt að sumar þjóðir, eins og Gallar hafi laðast að rómverskri menningu. Það er svona svipað því og að ímynda sér að Hitler hafi unnið stríðið og að síðan sé sagt að Evrópa hafi gjarnan viljað verða þýsk! Þessi hugmynd er ekkert annað er áróður sem seinna var tekinn upp af grískum höfundum sem voru að reyna að ganga í augun á Rómverjunum! Það eru ekki til neinar keltneskar heimildir frá þessum tíma ... Það var Simone Weil sem, í lok fjórða áratugarins, minnti í bók sinni, Hitler og utanríkismálastefna Rómverja, á það hversu mikla auðsveipni grísku höfundarnir sýndu í garð Rómar þegar þeir sögðu frá þessu tímabili.
Rómverjar beittu semsagt harðræði til að leggja önnur lönd undir sig?
Já, þeir byrja á því að berja niður alla andstöðu. Menn útrýma þjóðfélagshópum, síðan þegar andspyrnan minnkar veita menn yfirstéttinni mestu hugsanlegu forréttindi, rómverskan borgararétt. Mesta leyndarmál rómverskra yfirráða er að þeim tókst að vinna valdastéttina á sitt band. Takítus segir frá því hvernig Kládius keisari fer síðar meir framá það við öldungaráðið að það tæki höfðingja úr hópi Gaulverja í sinn hóp: “Grikkir höfðu ekki vit á að veita öðrum borgararétt, ef nokkrir smákóngar eru frátaldir. Þetta var það sem varð til þess að Aþena úrkynjaðist.” Borgararétturin er semsagt notaður sem leið til að mynda einingu innan keisaraveldisins. Sesar er ekki að hugsa um eina og sameinaða Evrópu. Hugsun hans er sú að sterk Ítalía drottni yfir lendum sínum ....
Þó hefur Evrópa aldrei í mannkynssögunni, ef tilraun nasistanna er kannski frátalin, verið jafn einsleit á jafn stóru svæði ....
Þessi sýn er nokkuð villandi: slík Evrópa var í rauninni mjög hverful. Í austri var veldi Parþía stöðugt í hættu; og það var stöðugt barist við Rín og Dóná. Sama gilti um Suður-England og Spán... Yfirráð Sesars ristu ekki djúpt: hann náði þeim smátt og smátt og byrjað á því að leggja myndarlega vegi þvers og kruss og reisa þéttbýliskjarna. En það var ekkert eftirlit með neinu úti á landi. Og þær veittu andspyrnu í tvær aldir, þangað til Antonarnir komust til valda. Evrópa var í uppreisn allan þennan tíma. Maður sér það vel þegar maður les Takítus: það var barist um allt. Rómverska keisaraveldið var einungis verulega fast í sessi við austanvert Miðjarðarhaf og í Norður-Afríku.
Semsagt, goðsögnin um pax romana að friður og velsæld hafi ríkt í lendum Rómverja, hún stenst þá ekki?
Pax romana, það var stríð! Það er því miður lítið til af bókunum sem Tílífus skrifaði um herferðir Ágústusar. En hann sýnir samt greinilega að menn voru að berjast nánast árlega! “Friðartímabilið” í sögu heimsveldisins er blekking sem er eina ferðina enn Grikkjum að kenna, en þeir lofuðu þá hamingju, velsæld, frið og aðar dásemdir sem þeir sögðu að Rómverjar hefðu fært mannkyninu. En raunin var sú að það var sífellt verið að berjast. Og þetta gekk svo langt að fólksfjölgun stóð í stað allt þetta tímabil í sögu fornaldar.
Það var því í rauninni rökrétt að heimsveldið skyldi hrynja ...
Það gerðist upp frá þriðju öld eftir Krist, þegar Rómverjar gátu ekki lengur náð sér í nýja þræla og meiri auðævi. Þá hefst hnignunin. Sagnfræðinguinn mikli, Arnold Toynbee setti fram eftirfarandi spá: “Endalok rómverska keisaradæmisins er forleikur að framtíð okkar.” En þetta er auðvitað bara spádómur... Þrælahaldið var það sem hélt samfélögum fornaldar saman. Og það sem við höfum erft frá fornum tíma eigum við einkum þrælunum að þakka, þeir eru alltaf faldir einhvers staðar á bak við myndina.
„ Hvernig væri Evrópa ef Sesar hefði ekki verið á dögum?“ spyrð þú í ævisögu þinni um hann, án þess þó að svara spurningunni.
Hver getur svarað henni? Keltarnir og germönsku þjóðirnar hefðu ef til vill murkað lífið hverjir úr öðrum. Eða samið um frið, sem raunar gerðist seinna ...
Hvað er eftir af Evrópu Sesars núna?
Samgöngur, byggingalist í borgum, skipulag alþjóðaviðskipta, ákveðið stjórnkerfi... Og rómverskt réttarkerfi sem varð smám saman til... En hugmyndir Germana um lög og rétt hafa líka lifað fram á þennann dag, sem sýnir og sannar að rómverska módelið var ekki endilega allsráðandi.
Þú hikar ekki við að segja samasemmerki milli sesarismans og fasismans, Er það semsagt leyfilegt núorðið í sagnfræði að búa til samasemmerki sem þessi?
Það útheimtir djúpan skilning á framvindu sögunnar að átta sig á því hvernig Evrópa varð fasísk einn góðan veðurdag. Það getur auðvitað verið hættulegt og jafnvel blekkjandi að alhæfa og búa til hliðstæður. En það verður ekki hjá því komist að gera það, því þetta er ein aðferðin til að lesa og skilja fortíð okkar. Vitað er að fasisminn á rætur sínar að rekja til Ítalíu, hann varð til hér í byrjun 20. aldar og Mussollini vísaði gjarna í Sesar, Ágústus og Napóleon. Slíkar vísanir hafa áhrif á gang sögunnar, því verður ekki neitað. Auðvitað er ekki hægt að slíta Júlíus Sesar úr samhengi. Hann er barn síns tíma, gáfaður, forvitinn, menntaður, mun áhugaverðari persóna en Ágústus. Og hann gerði sér ekki grein fyrir því að menn myndu fylgja fordæmi hans. En sesarisminn lifir enn: einræðistilburðirnir, þetta goðumlíka samband milli fjöldans og leiðtogans, herveldið, allt býr þetta enn í þeim stofnunum sem nú eru notaðar. Og jafnvel víða í vestrænum samfélögum.
Viðtal þetta er fengið af vef Rannsóknaþjónustu HÍ, en Friðirik Rafnsson fr@hi.is þýddi úr franska vikuritinu L’Express.
Eldaðu
ítalskt !!!
Oft er það einfaldleikinn sem blívur
best og segja má að eitt af því
sem einkennir ítalska matargerð sé sparleg
notkun hráefnis og krydda.
Söguás:
1929
Mússolíní og Píus páfi
XI. semja um réttarstöðu Páfagarðs
sem sjálfstætt ríki innan ítalska
ríkisins með samningi sem kenndur er við
Lateran.
Hátíðir
Kjötkveðju-
hátíð er haldin í Róm
svo til allan febrúarmánuð og nær
hámarki á Martedí Grasso,
sprengidag þeirra Ítala. Karnivalið virðist
aðallega vera hátíð smáfólksins;
telpurnar klæða sig upp í prinsessukjóla
og strákarnir í ofurhetjubúninga.
Hver
er maðurinn?
Silvio Berlusconi fv. forsætis-
ráðherra Ítalíu hóf ferilinn
sem dægurlaga-söngvari á ferjum, en
tók síðan að stunda viðskipti
og sá sér þá hag í að
stofna til vinfengis við stjórnmálamenn.
Feneyjar
Feneyjar eru reistar á mörgum hólmum
og helsti ferðamáti íbúa innan
borgarinnar hefur frá upphafi verið siglingar.
Upphaf
klaustur-
lífs
Það féll í hlut Benedikts frá
Núrsíu að stofna fyrstu munka-
regluna og ber hún nafn hans. Benedikt kom klaustri
á laggirnar á Monte Cassino á Suður-Ítalíu.
Kaþólsk
trú og lútersk
Ef kaþólskur maður bergir brauðið
við altarisgöngu verður brauðið að
holdi Krists í munni honum vegna þess að
presturinn framkvæmir athöfnina fyrir hönd
kirkjunnar.
Leonardo
Leonardo da Vinci er talinn einn mesti listamaður
sögunnar. Hann fæddist í smábænum
Vinci á Ítalíu um miðja 15. öldina
og hefur æ síðan verið við þann
bæ kenndur.
ÁBÓTINN
SAGÐI ...
„Rómaborg er
yfir öllum borgum, og hjá henni eru allar borgir
að virða sem þorp, því að jörð
og steinar og stræti öll eru roðin
í blóði heilagra manna“.
Viðtal við ítalska söguprófessorinn Luciano Canfora sem kennir við háskólann í Bari á Ítalíu og hefur meðal annnars skrifað merka ævisögu um sjálfan Júlíus Sesar. Hér skautar Canfora yfir sögu rómverska heimsveldisins og heldur því meðal annars fram að arfur Sesars lifi góðu lífi enn þann dag í dag, jafnvel í vestrænum lýðræðisríkjum ...
MMX Saga /
Kirkja /
Listir /
Matur
/ Tenglar