Trevíbrunnurinn
fontana di Trevi

Treví er einn frægasti gosbrunnur í heimi, ef ekki sá frægasti. En brunnur þessi er ekki gosbrunnur í eiginlegum skilningi, því vatnið í honum gýs ekki. Hvað er þá svona merkilegt við hann?

TREVÍBRUNNURINN Í RÓM er eitt helsta kennileiti borgarinnar og sífelldur straumur ferðamanna að honum og frá, allan ársins hring. Brunnurinn er í miðbænum austanverðum, rétt við rætur Kvirínalhæðar. Ofar trónir forsetahöllin en miklir garðar þar í kring. Vinsæll göngutúr um bæinn er að ganga tiltölulega beina leið eftir „Strikinu“, sem ég nefni svo; stutta fjögurra torga leið sem hefst á Navónutorgi og endar við Treví. Liggur leiðin um Panþeon og leifar Hadríanusarhofs við Pietratorg. Hadríanus keisari byggði Algyðishofið á fyrri hluta 2. aldar, en hið síðarnefnda var reist að honum látnum.



Stór brunnur, lítið torg
Torgið og vatnsbrunnurinn bera sama nafn og mun tilkomið vegna vegamótanna sem þar liggja; hægt að ganga þrjá vegu - tri-via. Trevítorg er lítið og umlukið litríkum húsum og tveimur kirkjum. Trevíbrunnurinn tekur um helming torgsins og liggur að húsgafli Polihallar. Það var Klemens páfi XII. sem fékk arkitektinn Nikulás Salvi til að gera nýja umgjörð eldri brunni sem hafði svalað bæjarbúum um aldir. Smíði hans hófst 1732, tók þrjátíu ár og nokkrum breytingum á þeim tíma. Var byggingin fjármögnuð með happdrætti og vínskatti á borgarana og sögðu þá gárungarnir að páfi byði þeim léleg býti á vatni í stað víns. Salvi var félagi í Lúkasarakademíunni sem nú er til húsa í Carpegnahöll við Treví, en Bertel Thorvaldsen veitti þeim skóla eitt sinn forstöðu.

Ókeanus og Trítonar
Þröngar götur liggja að Trevítorgi en þegar þangað kemur blasir brunnurinn við í allri sinni dýrð: Upp af að því er virðist venjulegri framhlið húss rís sigurbogi og undir sjálfum steinboganum, sem er opinn fram á torgið en hefur kór að baki, stendur hárprúð mannvera með vind í klæðum, en neðar klárar tveir ásamt hirðum sínum og svo seitlandi vatn um skeljar og steina niður í laug eina mikla. Gróður hér og þar og allt úr steini. Mann undrar í fyrstu að þvílíkri dýrð hafi verið valinn svo þröngur staður. En þegar betur er að gáð myndar þetta allt eina heild fegurðar og mikilfengleika innan þess nauðsynlega ramma sem torgið og húsin í kring eru brunninum. Ekki má láta mannmergðina á sig fá heldur ganga tröppurnar niður að brunninum, fá sér sæti og gefa sér tíma til að virða fyrir sér eitt af meistaraverkum rokokkótímabilsins. Eins og hæfir vatnsbrunni sem þessum - athugið að vatnið gýs ekki heldur fellur – prýða persónugervingar náttúruaflanna umgjörð hans. Ókeanus, tákngerfingur úthafanna, er hér í aðalhlutverki, stendur tignarlegur í opinni skel sem dregin er áfram af vængjuðum sæfákum sem Trítonar tveir reyna að hafa taumhald á. Öðrum Neptúnusarsyninum hefur tekist að temja náttúruna í sínum fáki, en í hinum prjónar hún eins og öldur hafsins. Milli súlna beggja vegna bogans standa gyðjur gnægtar og heilbrigði.

Vaðið eftir björginni Rómverji nokkur, sem virt hefur að vettugi ný lög sem banna að smápeningar séu veiddir upp úr Trevi gosbrunninum í Róm, var handtekinn í dag með fullan poka af smámynt. Að sögn ítalskra fjölmiðla vó pokinn 22 kg. Maðurinn, sem segist vera atvinnuleysingi að atvinnu, var fluttur á lögreglustöð og ákærður fyrir þjófnað og að veita mótspyrnu við handtöku. Mbl.is sagði frá 6.8.2002.

Túkall útí Treví
Af öllum þeim fjölda ferðamanna sem kemur við á Treví hendir hver einn og einasti þeirra ekki einum heldur tveimur peningum í brunninn! Ekki er vitað með vissu hvenær sú hefð skapaðist en gamalt er það minni sem tengir óskir við vatnsbrunna. Venjan er að snúa baki í brunninn og henda tveimur smápeningum aftur fyrir sig í hann; sá fyrri á að tryggja endurkomu til Rómar, hinn síðari uppfyllingu óskar að eigin vali. Hún ætti að vera dálagleg tekjan eftir daginn, hvað þá vikuna. Tvo vetur átti sá sem hér ritar leið nánast daglega fram hjá brunninum og í matarhléum tyllti hann sér ósjaldan þar niður. Lengi hafði mig langað að sjá brunninn þrifinn, hafði heyrt að hann væri tæmdur á mánudagsmorgnum og peningunum sópað saman. Einn daginn var ég loks nógu snemma á ferðinni og kom nú í ljós að ekki þarf að tæma brunninn, heldur dugar að skrúfa fyrir rennslið og vatnssuga notuð til að moka upp myntinni í strigasekki. Aðspurður sagði einn vinnumannanna að klinkið fyllti þrjá tugi sekkja. Það ætti að duga fyrir viðhaldi og gott betur.

Ekki bara til skrauts
Saga brunnsins er sögð í tveimur lágmyndum beggja vegna Ókeanusar. Þar segir af meyjunni frá Albanhæðum austan borgarinnar sem vísaði þyrstum rómverskum hermönnum á lind þá sem var síðan við hana kennd, Aqua Virgo. Það var svo Agrippa, tengdasonur Ágústusar keisara, sem lét leiða vatnið úr meyjarlindinni til borgarinnar í baðhús sitt aftan við Panþeon árið 19 f.Kr. Vatnsleiðslan var ein sú stysta sem Rómverjar byggðu og þar að auki að mestu grafin í holt og hæðir. Ólíkt öðrum Miðjarðarhafsborgum er kranavatn Rómar vel drykkjarhæft og meira að segja afar bragðgott. Lindarvatnið í Trevíbrunni þótti sérstaklega gott og allt fram eftir 19. öldinni var sopinn þangað sóttur fyrir páfann á Vatikanhæð. Frá Treví er stutt yfir á Spánartorg og hafi maður augun hjá sér á leiðinni má sjá leifar vatnsveitunnar nokkrum metrum neðan götuhæðar.

Treví og kvikmyndirnar
Kvikmyndirnar eiga eflaust helstan þátt í heimsfrægð brunnsins. Frægust er Hið ljúfa líf Fellínís, La dolce vita, en fleiri leikstjórar hafa og heillast af þeim stórkostlegu leiktjöldum sem torgið býður upp á. Í Hinu ljúfa lífi eru þau Ekberg og Mastroianni að strolsa um þröngar og dimmar götur bæjarins á heitri sumarnóttu þegar Anita allt í einu rambar inn á mannlaust torgið. Þar sér hún brunninn baðaðan tunglskini og fær ekki staðist að baða sig sjálfa í svölu vatninu. Svona lítur þetta út á filmu Fellínís, en í raun lét leikstjórinn sína sænsku Anitu baða sig hér á kaldri vetrarnóttu, en Marcello þurfti að hella í sig koníaki svo hann gæti vaðið útí til valkyrjunnar. Atriði þetta er svo frægt í sögunni að ekki er að vita hvort Trevíbrunnurinn er þekktari sem hann sjálfur eða sem leiksvið meistara Fellínís.

Sjá meira um kvikmyndir á Bíó í Róm, Soffía með Lærin